Borç Kapatma: Çığ Yöntemi mi Kartopu Yöntemi mi?

Üç yıl önce elimde dört ayrı borç vardı: bir ihtiyaç kredisi, iki kredi kartının asgarisiyle sürüklenen bakiyesi ve bir de arkadaşıma olan senetsiz borcum. Her ay maaş girdiğinde hangisine ne kadar ödeyeceğime "içimden geldiği gibi" karar veriyordum. Sonuç: on iki ay sonra toplam borcum neredeyse aynıydı, sadece cepteki para daha hızlı bitiyordu. İşin düğümü, ne kadar ödediğimde değil, hangi borca önce yüklendiğimdeydi. O dönemde iki farklı yaklaşımı defterde yan yana hesapladım; bugün de borç kapatma yöntemleri arasında karar vermek isteyene aynı tabloyu çizmesini öneriyorum.

İki yöntem, tek fark

Her iki yöntemde de tüm borçların asgari ödemesini aksatmadan yapıyorsun. Fark, elinde kalan "fazla para"yı nereye gönderdiğinde:

• Çığ yöntemi (avalanche): Fazla parayı en yüksek faizli borca yüklersin. Matematiksel olarak en az faiz ödediğin yol.
• Kartopu yöntemi (snowball): Fazla parayı bakiyesi en küçük borca yüklersin. Faiz oranına bakmazsın; ilk "kapandı" hissini en hızlı aldığın yol.

Yani biri cüzdanı, diğeri kafayı optimize ediyor. Hangisinin sana uyduğunu bulmanın yolu da kendi sayılarını görmekten geçiyor.

Adım adım nasıl kurdum

1. Tüm borçları tek sayfaya döktüm. Alacaklı, kalan anapara, yıllık faiz (kredi kartında gecikme/nakit avans farkını ayrı yazdım), asgari ödeme ve varsa kalan taksit sayısı. Kredi kartı ekstresindeki "gecikme faizi" ile "alışveriş faizi" oranını karıştırmamak önemli; ikisi aynı değil.
2. Aylık ödeme kapasitemi netleştirdim. Gelir eksi zorunlu giderler eksi asgari ödemeler. Bana kalan rakam 2.500 TL'ydi. Bu tutarın adı "saldırı payı" oldu; her ay tek bir borca gidiyordu.
3. Küçük bir tampon ayırdım. Tüm nakdi borca yükleyip lastik patlayınca tekrar karta yüklenmek, bütün planı sıfırlıyor. Bu yüzden bir maaşlık civarı bir acil durum fonunu önce kenara koydum; ne kadar ve hangi araçta tutulacağı ayrı bir konu ama sıfır tamponla başlamak en pahalı hata.
4. İki senaryoyu ayrı ayrı hesapladım. Excel'de basit bir amortisman kurup, hem çığ hem kartopu sırasıyla ödeme akışını yazdım. Toplam ödenen faiz ve borçsuz kalma ayını karşılaştırdım.
5. Sıralamayı dondurdum. Seçtiğim yöntemin sırası her ay yeniden tartışılmadı. Bir borç kapandığında, o borcun asgarisi de saldırı payına eklendi; kartopunun "yuvarlanma" etkisi buradan geliyor.
6. Yeni borç kapısını kapattım. Kapanan kartın limitini düşürdüm, taksitli alışverişi durdurdum. Aksi halde bir yandan boşaltıp bir yandan doldurmuş olurdum.
7. Üç ayda bir gözden geçirdim. Faiz oranı değişen, yapılandırma teklifi gelen ya da kapanan borç varsa tablo güncellendi.

Kendi tablomdan çıkan fark

Rakamları yuvarlayarak paylaşıyorum; amaç mantığı göstermek:

Çığ senaryosunda toplam faiz maliyetim belirgin şekilde düşüktü ve borçsuz kalma tarihi yaklaşık bir buçuk ay öne geldi. Kartopunda ise ikinci ayın sonunda bir borcum tamamen kapanmıştı ve bu, o dönemde bırakmamı engelleyen şeydi. Ben melez bir yol seçtim: en küçük borcu (kart B) hızlıca kapatıp momentum kazandım, sonra sırayı tamamen faize göre kurdum. Faizsiz olan arkadaş borcunu ise sona bırakmadım — orada rakamdan çok ilişki vardı, onu ayrı bir kalem gibi yürüttüm.

Sık yapılan hatalar

• Faiz oranı yerine taksit tutarına bakmak. Taksiti küçük diye bir borcu "zararsız" saymak, uzun vadede en pahalı kalemi büyütür. Aynı yanılgı ihtiyaç kredisi ile kredi kartı taksitini kıyaslarken de karşımıza çıkıyor; karar aylık ödemeye değil toplam geri ödemeye bakılarak verilir.
• Asgari ödemeyi strateji sanmak. Asgari ödeme borcu kapatmaz, sadece hesabı canlı tutar. Kredi kartında yalnızca asgariyi ödeyen kişi genelde anaparaya neredeyse hiç dokunmaz.
• Borç varken yatırıma başlamak. Yüksek faizli kart borcu dururken mevduat ya da fon getirisi peşinde koşmak, çoğu durumda negatif fark yaratır. Vadeli mevduat, para piyasası fonu, altın–döviz tartışmaları tamponu kurup yüksek faizli borcu bitirdikten sonra anlamlı hale geliyor.
• Her ay yöntem değiştirmek. Ay başında çığ, ay ortasında kartopu oynamak ikisinin de avantajını yok eder.
• Yeniden yapılandırmayı sadece taksit düşüşü olarak okumak. Vade uzarsa faiz toplamı artabilir; dosya masrafı, sigorta, komisyon gibi kalemleri de hesaba katmak gerekiyor. Banka ücret ve komisyonlarının ne kadar