Karşılaştır, hesapla, doğru finansal kararı ver

Çocuk İçin Birikim: Altın, Fon ve Eğitim Sigortası Kıyası

Kızım doğduğunda elime tutuşturulan ilk şey bir çeyrek altındı. İkinci ay bir akrabam "eğitim sigortası yaptır, sonra pişman olursun" dedi. Üçüncü ay bankadaki müşteri temsilcisi fon önerdi. Üç farklı yönden üç farklı tavsiye gelince oturup hepsini kağıt üzerinde hesapladım. Aşağıda anlattıklarım o hesabın ve aradan geçen yılların bana öğrettiklerinin özeti. Amacım size "şunu al" demek değil; çocuğa nasıl birikim yapılır sorusunu maliyet, esneklik ve beklenen getiri üçlüsüne bölerek kendi kararınızı verebilmenizi sağlamak.

Önce vadeyi ve amacı netleştirin

Ben başta hata yaptım: "çocuğum için birikim" diye başladım ama ne için, kaç yıl sonra sorusunu atladım. Oysa 4 yıl sonraki özel okul kaydı ile 18 yıl sonraki üniversite masrafı bambaşka araç gerektiriyor. On yılın altındaki hedeflerde dalgalanma toleransınız düşük olur, on yılın üzerinde ise volatiliteyi sindirebilirsiniz. Ben iki kova kurdum: kısa vadeli okul masrafları için likit tarafta duran bir kova, uzun vade için büyümesi beklenen bir kova. Acil durum fonu mantığındaki gibi, kısa vadeli kovayı asla uzun vadeli araca yatırmadım.

Adım adım karşılaştırma

  1. Aylık ayırabileceğiniz net tutarı belirleyin. Kredi kartı borcu veya yüksek faizli ihtiyaç kredisi varken çocuk birikimine başlamanın matematiği tutmuyor. Borcun faizi, birikimin getirisinden neredeyse her zaman yüksek. Borç kapatma yöntemlerini konuşurken de aynı şeyi söylüyoruz: önce pahalı borç.
  2. Her aracın gerçek maliyetini yazın. Getiri konuşmak kolay, maliyet can sıkıcı olduğu için atlanıyor. Fonda fon toplam gider oranı ve varsa alım-satım komisyonu; altında gram/çeyrek arasındaki işçilik farkı, alış-satış makası ve saklama tercihiniz; eğitim sigortasında ise poliçe kesintileri, giriş masrafı ve erken çıkışta uygulanan kesintiler. Ben eğitim sigortası teklifini alırken sadece tek bir soru sordum: "Yatırdığım 100 liranın kaçı yatırıma gidiyor, kaçı masraf ve teminat primi?" Cevabı yazılı istedim.
  3. Esnekliği test edin. Kendinize şunu sorun: 3. yılda işim değişirse, ödemeyi durdurursam ne olur? Fonda hiçbir şey olmaz, para yerinde durur. Altında da bir şey olmaz. Sigorta ürünlerinde ise sözleşme yapısına göre kesinti veya iptal riski gündeme gelir. Ben esnekliği, beklenen getirinin bir puan gerisinden bile daha değerli buldum; çünkü hayat 18 yıl boyunca düz gitmiyor.
  4. Beklenen getiriyi gerçekçi kurun. Geçmiş getiriyi geleceğe kopyalamayın. Altın, uzun vadede kur ve enflasyona karşı korunma aracı olarak davranır; reel getirisi dönemsel olarak çok değişir. Hisse ağırlıklı fonlar uzun vadede daha yüksek getiri potansiyeli taşır ama yol boyunca sert düşüşler görürsünüz. Karma yapılar ortada durur. Altın ve döviz kıyasını ayrı ele aldığımız yazıdaki sonuç burada da geçerli: tek bir varlığa tüm birikimi bağlamak, getiri değil kader kumarı.
  5. Vergi ve teşvik tarafına bakın. Bazı ürünlerde devlet katkısı veya vergi avantajı yapının bir parçası olur, bazılarında olmaz. Bireysel emeklilik tarafını kıyasladığımız yazıda gördüğümüz gibi teşvik, uzun vadede getiri farkını kapatabilecek büyüklükte olabiliyor; ama çocuk adına açılabilen ürünlerin koşullarını sözleşmeden okumadan varsayımda bulunmayın.
  6. Otomatik talimat kurun ve karışmayın. Benim en işe yarayan hamlem buydu. Maaş gününün ertesine otomatik talimat koydum. Piyasa düştüğünde de aynı tutar gitti, yükseldiğinde de. Elle yatırmaya çalıştığım aylarda hep geciktim ya da atladım.
  7. Yılda bir kez tabloyu güncelleyin. Ben her yıl doğum gününde oturup üç kalemi yazıyorum: toplam yatırılan para, güncel değer, ödenen masraflar. Bu üçüncü kalem olmadan hiçbir karşılaştırma dürüst olmuyor.

Üç aracın kaba karşılaştırması

KriterAltınYatırım fonuEğitim sigortası
Maliyet yapısıAlış-satış makası, işçilik, saklamaFon gider oranı, varsa platform ücretiPoliçe kesintileri, teminat primi
EsneklikYüksek, istediğiniz an satılırYüksek, birkaç iş günüDüşük, erken çıkış maliyetli
Getiri karakteriKur ve enflasyona tepkili, dalgalıFon türüne göre değişkenİçindeki yatırım yapısına bağlı
Ek faydaFiziki varlık hissiÇeşitlendirme kolaylığıVefat/kaza teminatı
Disiplin baskısıZayıfTalimatla güçlenirGüçlü, ödeme zorunluluğu var

Sık yapılan hatalar

  • Sigortayı yatırım sanmak. Eğitim sigortasının asıl işlevi, ebeveyne bir şey olduğunda çocuğun eğitiminin sürmesi. Bunu istiyorsanız değerlidir; salt getiri arıyorsanız yanlış rafa uzanıyorsunuz.
  • Sadece yüzde getirisine bakmak. İki üründen biri yüzde bir puan daha fazla getirse bile yıllık masrafı daha yüksekse, 15 yılda geride kalabilir.
  • Çeyrek altın biriktirmek. Ziynet ürünlerinde işçilik payı yüksek; uzun vadeli birikimde gram ya da fon bazlı çözümler genelde daha verimli oluyor.
  • Tek araca bağlanmak. Ben üçe böldüm: bir kısmı altın, ağırlık fonda, teminat ihtiyacı için ayrı ve sade bir sigorta. Karma yapı, hangi dönemde ne olacağını bilmeme lüksü tanıyor.
    Kaynaklar ve bağlantılar