Yatırım Gelirlerinde Vergi ve Stopaj: Net Getiri Hesabı

Geçen yıl elimdeki birikimi üçe bölüp farklı araçlara dağıttığımda, yıl sonunda ortaya çıkan tabloya bakıp şaşırdım: kağıt üzerinde en yüksek faizi veren ürün, hesabıma geçen para bazında en iyisi değildi. Aradaki farkın tek sebebi vergiydi. O günden beri bir yatırım aracını değerlendirirken ilk sorduğum şey "yüzde kaç veriyor" değil, "bu getiriden kim, ne zaman, ne kadar kesiyor" oluyor. Aşağıda kendi hesap düzenimi adım adım aktarıyorum.

Adım adım net getiri hesabı

1. Gelirin türünü doğru adlandırın. Vergi mevzuatı "yatırım geliri" diye tek bir kalem tanımıyor. Faiz geliri, menkul kıymet alım-satım kazancı, temettü (kâr payı) ve gayrimenkul sermaye iradı (kira) ayrı ayrı ele alınıyor. Aynı parayı mevduatta tutmakla fonda tutmak farklı bir vergi rejimine giriyor. Bu yüzden ilk işim, elde ettiğim gelirin hangi kutuya düştüğünü netleştirmek.
2. Stopaj mı, beyan mı, ikisi birden mi? İki mekanizma var. Stopajda vergiyi banka, aracı kurum veya kiracı kaynağında kesip idareye yatırıyor; siz net tutarı görüyorsunuz. Beyanda ise vergiyi yıllık gelir vergisi beyannamesiyle siz bildiriyorsunuz. Bazı gelirlerde stopaj nihai vergi oluyor ve ek bir işlem gerekmiyor; bazılarında ise kesilen stopaj, beyan edilen vergiden mahsup ediliyor. Karışıklığın büyük kısmı bu ayrımı bilmemekten çıkıyor.
3. Mevduatta vadeye göre değişen oranı kontrol edin. Mevduat faizinde stopajı banka kesiyor, tam mükellef gerçek kişi için beyan gerekmiyor. Kritik nokta şu: yatırım gelirlerinde stopaj oranları mevduatta vade uzadıkça düşecek şekilde kademelendirilmiş durumda. Yani 32 günlük vade ile 1 yıldan uzun vade, aynı brüt faizde farklı net sonuç üretebiliyor. Ben teklif alırken bankaya doğrudan "bu vadede net faiz oranı kaç" diye soruyorum; brüt oranla vitrin süslemek çok yaygın.
4. Fonlarda türü ve elde tutma süresini sorun. Yatırım fonu katılma paylarının satışından doğan kazançta stopajı fonun kurucusu/aracı kurum kesiyor. Ancak hisse senedi yoğun fonlarda, belirli bir süreden uzun elde tutulduğunda uygulanan istisna gibi ayrıcalıklar var. Para piyasası fonu ile vadeli mevduatı kıyaslarken bu ayrıntıyı atlamak, sitede ayrı ayrı işlediğimiz getiri-risk karşılaştırmasını baştan yanlış kurmanıza yol açar. Fonun künyesinde vergi başlığını okumak on dakikanızı alır, karşılığı yıllık yüzde puanlarla ölçülür.
5. Hisse ve temettüyü ayrı düşünün. Borsada işlem gören hisse senetlerinde gerçek kişilerin alım-satım kazancı için uygulanan stopaj oranı ile temettüde uygulanan stopaj aynı şey değil. Temettüde şirket dağıtım anında kesinti yapıyor; kâr payının belirli bir kısmı istisna kapsamında olduğu için, beyan sınırını aşan tutarlarda beyanname veriliyor ve kesilen vergi mahsup ediliyor. Yıl içinde ciddi temettü aldıysanız mart ayını takvime not edin.
6. Kira gelirinde istisna ve
   Kaynaklar ve bağlantılar

   • mobiltaxi-service - tum farm siteleri mobiltaxi testi